Ρινικό σπρέι - ασπίδα απέναντι στη γρίπη των πτηνών

Η γρίπη των πτηνών, γνωστή ως H5N1 δεν αφορά μόνο τα άγρια ή εκτρεφόμενα πουλιά, καθώς από το 2014, όταν καταγράφηκε η παρουσία της στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο ιός άρχισε να εξαπλώνεται σε νέα είδη ζώων και, τελικά, και στον άνθρωπο. Η πιο ανησυχητική εξέλιξη ήρθε όταν εντοπίστηκε σε αγελάδες γαλακτοπαραγωγής, ένα άλμα που οι επιστήμονες δεν είχαν προβλέψει. Από το 2022 έχουν αναφερθεί δεκάδες ανθρώπινα κρούσματα, με θανατηφόρα περιστατικά, γεγονός που εντείνει τους φόβους για μια μελλοντική πανδημία.

Γιατί ο H5N1 ανησυχεί τους επιστήμονες

Όπως διαβάζουμε στο ZMEScience, ο λόγος που ο H5N1 παραμένει τόσο επικίνδυνος είναι η συνεχής κυκλοφορία του στα ζώα. Κάθε νέα μόλυνση του δίνει την ευκαιρία να προσαρμοστεί καλύτερα στον ανθρώπινο οργανισμό. Αν ο ιός αποκτήσει την ικανότητα να μεταδίδεται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι παγκόσμιες. Παρά τις προόδους στην πρόληψη, τα σημερινά εμβόλια γρίπης έχουν ένα κρίσιμο μειονέκτημα: χορηγούνται ενδομυϊκά και ενισχύουν κυρίως την άμυνα του αίματος, αφήνοντας σχετικά απροστάτευτη τη μύτη, δηλαδή την κύρια πύλη εισόδου του ιού.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, η έρευνα στρέφεται ακριβώς σε αυτό το «τυφλό σημείο». Δύο νέες προσεγγίσεις, με τη μορφή ρινικών σπρέι, επιχειρούν να μπλοκάρουν τον ιό στο πρώτο σημείο επαφής του με τον οργανισμό. Η μία βασίζεται σε εμβολιασμό μέσω της μύτης και η άλλη στη χορήγηση έτοιμων αντισωμάτων. Και οι δύο φιλοδοξούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε όχι μόνο τη γρίπη των πτηνών, αλλά και τις εποχικές λοιμώξεις.

Ένα εμβόλιο που δρα τοπικά στη μύτη

Στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον στο Σεντ Λούις, ερευνητές ανέπτυξαν ένα ρινικό εμβόλιο που θυμίζει, στη χρήση του, ένα απλό σπρέι φαρμακείου. Η τεχνολογία βασίζεται σε έναν αβλαβή αδενοϊό, μέσα στον οποίο έχει ενσωματωθεί μια πρωτεΐνη του H5N1. Όταν το σπρέι εισπνέεται, το ανοσοποιητικό σύστημα «εκπαιδεύεται» να αναγνωρίζει τον ιό εκεί ακριβώς όπου επιχειρεί να εγκατασταθεί. Σε πειράματα με ποντίκια και χάμστερ, η προστασία ήταν σχεδόν πλήρης, ξεπερνώντας την αποτελεσματικότητα των κλασικών ενέσεων.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν ότι το ρινικό εμβόλιο λειτουργούσε ακόμη και σε ζώα που είχαν ήδη ανοσία από προηγούμενες λοιμώξεις γρίπης. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς σχεδόν όλοι οι ενήλικες άνθρωποι έχουν έρθει σε επαφή με κάποιο στέλεχος γρίπης στη ζωή τους. Η τοπική ανοσία που δημιουργείται στη μύτη και στους πνεύμονες φαίνεται ότι μπορεί όχι μόνο να προλάβει τη σοβαρή νόσο, αλλά και να μειώσει τη μετάδοση, σταματώντας τη λοίμωξη πριν καν ξεκινήσει.

Παράλληλα, μια δεύτερη ερευνητική ομάδα από το Χάρβαρντ και τη βιοτεχνολογική εταιρεία Leyden Labs ακολουθεί διαφορετική στρατηγική. Αντί να «διδάσκουν» το ανοσοποιητικό σύστημα, προσφέρουν έτοιμη άμυνα. Το ρινικό τους σπρέι περιέχει ένα ισχυρό αντίσωμα, το CR9114, που προσκολλάται σε ένα σταθερό τμήμα του ιού της γρίπης, το οποίο σπάνια μεταλλάσσεται. Έτσι, μπορεί να δρα ενάντια σε πολλά διαφορετικά στελέχη, λειτουργώντας σαν μια μορφή «υγρής πανοπλίας».

Αποτελεσματικότητα και ασφάλεια

Σε δοκιμές σε ζώα, το αντίσωμα τα προστάτευσε επιτυχώς από διάφορες μορφές γρίπης, ενώ σε πρώιμες δοκιμές με εθελοντές αποδείχθηκε ασφαλές. Το μειονέκτημά του είναι η μικρή διάρκεια δράσης: τα αντισώματα παραμένουν στη ρινική κοιλότητα για λίγες μόνο ώρες, κάτι που απαιτεί επαναλαμβανόμενη χρήση μέσα στην ημέρα. Αυτό το καθιστά λιγότερο πρακτικό για τον γενικό πληθυσμό, αλλά εξαιρετικά χρήσιμο σε περιόδους υψηλού κινδύνου.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι τέτοιου είδους σπρέι δεν θα αντικαταστήσουν τα ετήσια εμβόλια, μπορούν όμως να λειτουργήσουν συμπληρωματικά. Για υγειονομικούς, ανοσοκατεσταλμένους ή στις πρώτες φάσεις μιας πανδημίας, όταν τα εμβόλια δεν είναι ακόμη διαθέσιμα, η άμεση προστασία στη μύτη θα μπορούσε να αποδειχθεί κρίσιμη. Καθώς οι ιοί συνεχίζουν να δοκιμάζουν τα όρια μεταξύ ειδών, η ιδέα της άμυνας «στην πρώτη ανάσα» ίσως αποτελέσει το επόμενο μεγάλο βήμα στη δημόσια υγεία.